Imam Al-Syafie Terkeluar Dari Mazhab Al-Syafie

Pada masa yang lalu, kita telah membincangkan tentang Qaul Qodim dan Qaul Jadid serta berbagai macam Qaul (Pendapat-pendapat) dalam Mazhab Al-Syafie. Tetapi, masih ada yang belum dibahaskan iaitu tentang Qaul Imam Al-Syafie dan Qaul Mazhab Al-Syafie. 

Imam Al-Syafie Terkeluar Dari Mazhab Al-Syafie

Jika ada yang rajin berinteraksi bersama-sama dengan ustaz-ustazah, mungkin dia pernah terdengar kata-kata seperti ini, "Pendapat Imam Al-Syafie tak semestinya pendapat Mazhab Al-Syafie". Persoalannya, adakah kata-kata ini membuktikan bahawa Imam Al-Syafie terkeluar dari Mazhab Al-Syafie?

Qaul Imam Al-Syafie dan Mazhab Al-Syafie

Saya telah mengemukakan persoalan tersebut kepada Ustaz Umar Muhammad Noor. "Pendapat Imam Al-Syafie tak semestinya pendapat Mazhab Al-Syafie. Persoalannya, adakah kata-kata ini membuktikan bahawa Imam Al-Syafie terkeluar dari Mazhab Al-Syafie? Ataukah ianya bermaksud bukan pendapat yang sahih dalam mazhab?" Lantas, Ustaz Umar berkata, "...yang kedua ini lebih tepat". Ini menunjukkan perbezaan pendapat antara Imam Al-Syafie dan para pengikut Al-Syafie diperbincangkan dari sudut Qaul (pendapat/ kata).

Pengikut Mazhab Al-Syafie yang Sebenar

Pernah suatu ketika saya dikejutkan pula dengan kata-kata seseorang, mafhumnya, "Pengikut Mazhab Al-Syafie sekarang tidak mengikut kata-kata Imam Al-Syafie yang sebenar. Mereka bertentangan dengan pendapat Imam Al-Syafie, tetapi mereka berani mengatakan bahawa mereka adalah pengikut Mazhab Al-Syafie." Secara logik, memang seseorang yang mengikuti Mazhab Al-Syafie perlu mengikuti pendapat Imam Al-Syafie. Tetapi, hakikat dan realiti sebenar tidak begitu maksudnya. Hal yang benar ialah seseorang yang mengikuti Mazhab Al-Syafie perlu berpegang kepada pendapat yang Sahih atau Muktamad dalam Mazhab Al-Syafie. 

Mengapa Terjadi Perbezaan Pendapat Antara Imam Al-Syafie dan Pengikutnya?

Faktor yang menyebabkan perbezaan pendapat ini adalah disebabkan:

(1) Kehujahan nas atau dalil. 

Mungkin pengikut Mazhab Al-Syafie telah menemui dalil atau hadis yang sahih yang bertentangan dengan pendapat Imam Al-Syafie atau mereka telah menemui kelemahan pendapat Imam Al-Syafie.

(2) Pentarjihan. 

Mungkin perbezaan ini terjadi kerana pentarjihan pengikut Mazhab Al-Syafie yang berbeza dengan pentarjihan Imam Al-Syafie.

Kata Ustaz Haji Mujiburrahman

Harus dibezakan antara "pendapat Mazhab Syafi'i" dan "pendapat Imam Syafi'i". Tidak semua produk hukum yang ada dan berlaku dalam madzhab Syafi'i bersesuaian dengan pendapat Imam Syafi'i kerana terdapat kemungkinan dan kebolehan untuk mentahqiq kembali pendapat imam. 

Tidak ada satu huruf pun pada ucapan Imam Syafi'i yang mengatakan bahawa pendapat yang sudah beliau kemukakan harus diamalkan dan tidak boleh diganggu gugat oleh pengikut-pengikut beliau yang sesudahnya. Justeru beliau mengatakan yang sebaliknya iaitu "Jika kamu dapatkan di dalam kitabku sesuatu yang menyalahi sunnah Rasulullah SAW, maka ambillah sunnah Rasulullah SAW itu dan tinggalkan ucapanku." 

Ucapan beliau ini walaupun merupakan petanda ketawadhu'an namun dengan penuh pertimbangan dan semangat kehati-hatian telah dilaksanakan oleh para ulama pengikut beliau. Jadi, tidak benar kalau dikatakan bahawa ulama-ulama Syafi'iyah mengikuti saja secara membabi buta ucapan-ucapan Imam Syafi'i kerana kalau itu dilakukan bererti menentang perintah Imam Syafi'i sendiri.

_____________________________
Bibliografi:
(1) Al-Syafie karya Prof. Muhammad Abu Zahrah.
(2) Imam Al-Syafie fi Madzhabihil Qodim wal Jadid karya Dr. Ahmad Nahrawi.
(3) Argumentasi Ulama Syafi'iyah karya Ustaz Haji Mujiburrahman.
(4) Soal-Jawab bersama Ustaz Umar Muhammad Noor.

Mazhab Al-Syafie, Mazhab Fiqh Atau Hadis?

Hadis Sahih Adalah Mazhabku

Imam Al-Syafie pernah berkata, "Hadis sahih adalah mazhabku". Kata-kata ini seakan menunjukkan bahawa Mazhab Al-Syafie adalah Mazhab Ahli Hadis. Ini lebih diperkukuhkan dengan kata-kata beliau yang lain, "Jika kalian menemukan di dalam kitabku sesuatu yang menyalahi sunnah, maka ambillah sunnah itu dan tinggalkan pendapatku!".

Imam Al-Syafie Ahli Fiqh

Sebelum sempat kita mengatakan Mazhab Al-Syafie sebagai mazhab ahli hadis, maka kita disedarkan bahawa Imam Al-Syafie adalah merupakan Ahli Fiqh. Banyak sekali pendapat-pendapatnya yang berdasarkan fiqh. Contohnya, dalam Qaul Jadid Imam Al-Syafie (Pendapat Baru Imam Al-Syafie), beliau telah memfatwakan tidak batal wuduk kerana memakan daging unta. Kalau benar, Imam Al-Syafie merintis jalan ahli hadis, pasti beliau tidak akan mengubah fatwanya yang lama (Qaul Qodim) yang mengatakan batal wuduk bagi orang yang memakan daging unta dan perlu berwuduk semula, berdasarkan hadis bahawa Rasulullah SAW memerintahkan supaya berwuduk semula setelah memakan daging unta. Namun, kefaqihan Imam Al-Syafie terhadap hadis berkenaan telah menyebabkan beliau mengubah pendapatnya yang lama. Ini terjadi kerana lafaz wuduk dalam hadis tersebut difahami oleh Imam Al-Syafie sebagai berkumur-kumur. 

Kombinasi Fiqh Dan Hadis

Pendapat yang benar ialah Imam Al-Syafie telah menyampaikan kepada para muridnya kombinasi antara fiqh dan hadis. Sesungguhnya fiqh dan hadis saling memerlukan. Hadis tanpa Fiqh, mengelirukan. Dan Fiqh tanpa Hadis, menyesatkan. Oleh yang demikian, Mazhab Al-Syafie adalah merupakan suatu mazhab yang amat mementingkan gabungan metod dan kefahaman Ahli Fiqh dan Ahli Hadis dalam istinbat hukum. Demikian kerana mazhab ini merintis sebagaimana perjalanan pengasasnya (Imam Al-Syafie).

Imam Al-Syafie telah mempelajari metod dan kefahaman ahli hadis dari Imam Malik bin Anas (pengasas Mazhab Maliki) di Madinah. Lalu, beliau belajar pula metod dan kefahaman ahli fiqh rasional (ra'yi) dari Imam Muhammad bin Al-Hasan di Iraq. Lantas, beliau menggabungkan metod dan kefahaman ahli hadis dan ahli fiqh rasional sebagai mazhabnya. Oleh sebab itu, beliau menerima Ijmak tetapi menolak Adat Ahli Madinah dan menerima Qiyas tetapi menolak Istihsan sebagai sumber hukum yang asas. Adapun kata-kata beliau, "Jika kalian menemukan di dalam kitabku sesuatu yang menyalahi sunnah, maka ambillah sunnah itu dan tinggalkan pendapatku!", kata-kata ini bermaksud seandainya ada pendapat peribadi beliau yang tidak didasarkan dengan nas, lalu bertentangan dengan nas (sunnah).   

Oleh yang demikian, jika seseorang membawakan suatu hadis sahih yang kebetulan bertentangan dengan fatwa Imam Al-Syafie, maka dia mesti merujuk kepada ulama' Mazhab Al-Syafie terlebih dahulu bagi mengenal pasti sama ada Hadis Sahih itu benar-benar bertentangan ataupun tidak dengan fatwa Imam Al-Syafie. Mungkin Imam Al-Syafie telah mendahulukan hadis sahih yang bersifat menetapkan adanya berbanding hadis sahih yang menafikan seperti hadis qunut subuh yang bersifat menetapkan adanya, berbanding hadis sahih yang menafikan.   

______________________________
Bibliografi:
(1) Al-Syafie karya Prof. Muhammad Abu Zahrah.
(2) Al-Imam Al-Syafie fi Madzhabihil Qodim wal Jadid karya Dr. Ahmad Nahrawi.